Côn Đảo trở thành một trong những điểm du lịch, một môi trường nghiên cứu sinh thái nguyên sơ Ảnh: Ngọc Hân

(TN&MT) - Côn Đảo, địa danh có một bề dày lịch sử bi tráng, từng được biết đến như “địa ngục trần gian”, nơi giam giữ những tù nhân chính trị, những chí sĩ yêu nước...37 năm sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, Côn Đảo hôm nay đang dần trở thành “thiên đường du lịch” với hệ thống bãi biển tuyệt đẹp, các địa danh  đi vào lịch sử dân tộc và những resort tiện nghi, sang trọng...

Biến những nhà tù… thành tiềm năng du lịch

Thật không khỏi bất ngờ khi tháng 3/2011, tạp chí Du lịch Travel And Leisure bình chọn Côn Đảo là một trong TOP 20 hòn đảo bí ẩn nhất thế giới. Côn Đảo "lọt vào mắt xanh" các chuyên gia du lịch hàng đầu thế giới bởi hàng loạt các điểm tham quan, khám phá không thể bỏ qua trên hòn đảo này.

Sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đến năm 2030 với mục tiêu xây dựng Côn Đảo đảm bảo mối quan hệ hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn di tích lịch sử văn hóa, bảo vệ hệ sinh thái rừng - biển, bảo đảm an ninh quốc phòng theo hướng phát triển hiện đại và bền vững, Huyện đảo Côn Đảo đã đưa tất cả di tích nhà tù Côn Đảo thành những "điểm đến" du lịch lịch sử. Đối với những du khách có hứng thú tìm hiểu lịch sử, chắc chắn sẽ tìm thấy phút lắng mình trong các di tích đầy ắp thông tin về quá khứ tại đây. Trong suốt 113 năm (từ tháng 2 năm 1862 đến tháng 5 năm 1975), trên hòn đảo này, kẻ thù đã giam giữ, tù đày, tra tấn hàng vạn người yêu nước và các chiến sĩ cộng sản. Gắn với mỗi cái tên công trình, kiến trúc là hàng trăm, thậm chí hàng ngàn con người bị tra tấn đã ngã xuống.

Những cầu tàu, nhà tù năm xưa vẫn còn đó nhưng Côn Đảo hôm nay đã không còn là “địa ngục giữa trần gian”. Quá khứ đã khép lại, cánh cửa nhà tù cũng khép lại và trở thành một trong những di tích lịch sử quốc gia mà bất kỳ ai đặt chân lên Côn Đảo cũng muốn tìm đến. Và những con số khô cứng nhưng "biết nói" trong năm 2011 vừa qua, thu nhập bình quân đầu người của Côn Đảo 1.175 USD, hộ nghèo theo chuẩn mới chỉ còn 18 hộ trong số 1.426 hộ và dự kiến vào cuối năm nay sẽ không còn hộ nghèo. Hệ thống trường mầm non, tiểu học, THCS và THPT đều đạt chuẩn quốc gia với tỷ lệ đỗ đại học, cao đẳng hằng năm chiếm tới hơn 50%... là "kỳ tích" của Côn Đảo sau gần 40 năm giải phóng. Phó Chủ tịch UBND huyện Côn Đảo Châu Anh Kiệt cho biết: Trong năm 2012, huyện phấn đấu thu nhập bình quân đầu người lên mức 1.605 USD với cơ cấu kinh tế được chuyển dịch mạnh sang khu vực dịch vụ - du lịch, chiếm tới 84,13%, khu công nghiệp - xây dựng 8,6%, khu vực nông, lâm, thủy sản chỉ ở mức 7,27%. Lượng khách du lịch ước tính sẽ đạt 65 nghìn lượt người, tăng 7,69% so với ước thực hiện năm 2011, trong đó khách quốc tế là hơn 13 nghìn lượt.

Đảo ngọc...

Không chỉ hấp dẫn bằng những chứng tích chiến tranh, quá khứ đau thương nhưng hào hùng của dân tộc, Côn Đảo còn chinh phục du khách bằng tập hợp những hòn đảo xanh biếc giữa biển khơi, thảm rừng dài và những bãi cát trắng mịn. Chung quanh đảo lớn là nhiều đảo nhỏ như : Hòn Bà, hòn Bảy Cạnh, hòn Cau, hòn Bông Lau, hòn Thỏ, hòn Tre, hòn Trác... Mỗi đảo một sắc mầu riêng tạo nên vẻ đẹp hài hòa của biển trời, đồi núi, rừng cây, bờ bãi. Nơi đây còn có Vườn Quốc gia Côn Ðảo có diện tích gần 20.000 ha với 16 hòn đảo lớn nhỏ. Các đảo này có những cái tên mộc mạc như là : Hòn Bà, hòn Bông Lau, hòn Tài Lớn, hòn Tài Nhỏ (hòn Thỏ), hòn Trác Lớn, hòn Trác Nhỏ, hòn Bảy Cạnh, hòn Vung, hòn Ngọc, hòn Tre Lớn, hòn Tre Nhỏ, hòn Trứng, hòn Cau. Hòn lớn nhất là đảo Côn Sơn (trước kia còn có tên là Côn Lôn). Nhận thức được tầm quan trọng đa dạng sinh học của Vườn Quốc gia Côn Đảo, Kế hoạch hành động đa dạng sinh học và Chiến lược GEF Quốc gia của Việt Nam đều xếp Côn Đảo là khu vực bảo tồn ưu tiên hàng đầu. Ngân hàng Thế giới, trong ấn phẩm xuất bản năm 1995 với tiêu đề Một hệ thống các khu vực bảo tồn vùng biển tiêu biểu toàn cầu, cuốn số III cũng xếp Côn Đảo là khu vực ưu tiên.

Bộ Thủy sản (cũ) đã được giao nhiệm vụ thiết kế và quản lý hệ thống các Khu Bảo tồn biển (tháng 7 năm 2003); dự thảo Quy hoạch tổng thể cho các Khu Bảo tồn Biển (KBTB) hiện đang được xây dựng để trình lên Thủ tướng phê duyệt. Mặc dù hệ thống các Khu Bảo tồn biển đã được xác định là vấn đề ưu tiên quốc gia từ lâu nhưng Chính phủ quyết định làm theo phương thức từ từ bằng cách thí điểm nhiều mô hình quản lý Khu Bảo tồn biển (KBTB) khác nhau. “KBTB thí điểm” ở Hòn Mun do GEF tài trợ thuộc quyền quản lý của UBND tỉnh Khánh Hòa. Nơi thí điểm thứ 2 là đảo Cù Lao Chàm dưới sự quản lý của UBND tỉnh Quảng Nam. Dự án Côn Đảo đã trở thành địa điểm thử nghiệm thứ ba thuộc quyền quản lý của UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Viện Hải dương học, cùng với các đơn vị khác, đã xác định ra 15 KBTB ở Việt Nam. Tất cả các bên liên quan đều nhất trí, những vùng này là những KBTB ưu tiên hàng đầu. Sáu trong số các vùng này nằm trong vùng có cả bảo tồn rừng (trong đó có Côn Đảo).

Hàng loạt những dự án bảo  tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái được thực hiện thời gian qua đã đưa Côn Đảo hôm nay trở thành một trong những điểm du lịch, một môi trường nghiên cứu sinh thái nguyên sơ lí tưởng cho các nhà môi trường, sinh thái học và một "hòn đảo ngọc", thiên đường du lịch của Việt Nam

K.Liên