Cuộc sống của “xóm gà” không thể thiếu những “đường ray”...

(TN&MT) - Họ là những thân gái dặm trường, bất chấp hiểm nguy, bu bám, nhảy tàu bán hàng rong trên những chuyến tàu Bắc - Nam. Để kiếm được miếng cơm, manh áo trên miệng tử thần đó, có người đã mất mạng, bị tàn phế, nhưng cả làng vẫn đeo bám với nghề. Và đã có không ít những câu chuyện tình kỳ lạ đến khó tin trên từng cây số định mệnh đó.

Xóm… “gà”

Mỗi lần có tàu hỏa chạy ngang qua đoạn đường sắt từ ga Kim Liên (Đà Nẵng) qua đèo Hải Vân đến ga Phú Lộc (Thừa Thiên - Huế), hàng chục người phụ nữ gọi nhau bám vào thành tàu, rồi như con sóc nhảy lọt qua ô cửa sổ vào toa bán hàng rong cho khách. Với họ, đây là một nghề mưu sinh “gia truyền” có từ những năm chiến tranh, tồn tại cho đến ngày nay. Vẫn biết tai nạn thảm khốc có thể đến bất cứ lúc nào, thế nhưng, hàng chục chị em quanh khu vực ga Kim Liên - nơi người đời mấy chục năm nay vẫn gọi bằng cái tên trìu mến “xóm gà” vẫn ngày ngày “phi thân” mưu sinh trên từng cây số.

Sinh nghề tử nghiệp

Ở nơi cái “xóm gà” hiu hiu miền duyên hải ấy, có đến hàng chục chị em ngày qua ngày bám tàu vượt ải. Những lúc cao điểm có đến ba mươi chị em cùng nhảy một lúc. Người mới làm cũng ngót nghét vài ba năm rồi. Còn lại hầu hết đều có thâm niên hai ba chục năm nay. Có người lớn lên tại đây, “nối nghiệp” của gia đình. Có người từ phương xa về làm dâu rồi gia nhập “phi đội nhảy tàu” lúc nào không hề hay biết nữa. Gia đình chị Nguyễn Thị Gái (52 tuổi) với năm con người lại gần như không thể làm gì khác ngoài việc nhảy tàu, bởi một điều trắc trở “mù lý lịch”. Hộ khẩu, chứng minh nhân dân bị thất lạc ở vùng kinh tế mới, những người con gái này chỉ biết theo mẹ nhảy tàu. Mấy đứa con trai khỏe mạnh hơn, ngoài mùa làm phụ hồ xây dựng cũng bám tàu mưu sinh.

Cỡ U50 - 60 đã được phong tước “lão làng”. Những bậc “lão làng” này thường được ưu ái hơn, cho ở ngoài bảng xếp hạng. Đã ngoài 80 tuổi rồi, lưng còng sát đất nhưng ngày nào cụ Tô Chung cũng tay xách, nách mang lỉnh kỉnh đồ đạc ra ga. Các chị chạy, cụ cũng… chạy theo cách của mình. Các chị mong tàu thông, bởi nhảy tàu tuy cực nhưng khả năng bán được nhiều hơn, còn cụ mong tàu dừng mới có thể kiếm chút đỉnh.

Sống ở “xóm gà”, phải biết “chạy”… Thoạt đầu chưa hiểu, chị Nguyễn Tâm nhà trong ngách xép liền quay đầu phụ thêm, “chạy xóm gà” ấy - tức là bán ngày nào, các chị mua hàng ngày nấy theo hình thức lời ăn, vốn trả lại. Ông Nguyễn Minh (tổ 19, phường Hòa Hiệp Bắc) là đầu nậu của cánh bán hàng rong trên tàu. Vài ngày, ông Minh lại ghé xóm này một lần để bỏ hàng. Theo ông Minh, mỗi món hàng (chủ yếu là đồ đá), ông chỉ lấy giá chênh lệch một nghìn đồng so với giá gốc. Các chị mặc cả được với khách bao nhiêu thì tùy. Ế ẩm, ăn luôn cả vốn là thường. “Mấy chị ở đây khổ lắm. Có người không trả được nợ, trốn mất dạng, lặn không sủi tăm luôn” - ông Minh lắc đầu ngao ngán.

Cuộc sống ở “xóm gà” luôn vắng bóng những người phụ nữ, nếu ai đó muốn gặp họ mà không biết được cung giờ thỉnh cung”. Bởi, ngoài chuyện tàu dừng, tàu thông, các chị cần nắm “lịch” rành rõi, chuyện “bốc nóng” cũng là chuyện được các chị rỉ rả suốt ngày. “Phải bốc đứng, bốc ngồi mới bù qua, đắp lại cho những ngày bán không ra. Bốc của người ta một triệu đồng, mỗi ngày góp ba mươi ngàn đồng. Không trả kịp để lãi mẹ đẻ lãi con, nợ nần chồng chất, chưa bao giờ dứt”- chị Trần Thị Tạo, 40 tuổi, có ngần hơn hai năm “hành nghề” tâm sự.

Tàu chuyển bánh, những bóng hồng bắt đầu “hành nghề”

Phận gái dặm trường

Chiều. Phía cuối đường sắt ấy, “xóm gà” trở nên xơ xác, tiêu điều với những mái nhà “ổ chuột” nằm liền kề nhau. Từng con tàu nổ máy xình xịch, xé toạc không gian yên ả rồi khuất dần về phía núi. Chị Tâm vội vã ăn miếng cơm nguội rồi kiểm lại số hàng ít ỏi chuẩn bị chuyến nhảy tàu đêm. Trong túp lều nhỏ được dựng tạm bằng mấy tấm cót, suốt hơn mười năm qua, chị phải thui thủi một mình. Cuộc sống vất vả, nguy hiểm đã hằn sâu những vết “lằn” trên khuôn mặt da phấn của một thời thiếu nữ - những hình ảnh tương phản với ngày đôi mươi nõn nà của chị.

Với chị Tâm, nghề nào cũng vậy, cái cuối cùng cũng tìm đến bát cơm manh áo mà thôi. Sinh ra trong một gia đình nghèo có “truyền thống” nhảy tàu từ đời ông bà để lại, học hết cấp một, theo anh chị ra đường tàu kiếm sống. “Hồi ấy, tôi cũng có nhiều người theo đuổi, xin hỏi cưới về làm vợ. Nhưng cuộc sống khó khăn, chỉ biết cặm cụi làm việc chứ chưa nghĩ đến chồng con” - chị Tâm buồn rầu.

Rồi từng ngày, từng ngày cái tuổi nó đuổi cái xuân, khi đã bước qua sườn dốc bên kia của cuộc đời, chị vẫn chưa trải qua một mối tình nào. Mấy chị em trong nhà đã lần lượt theo chồng, chỉ còn lại mình chị côi cút trong túp lều tạm bợ. Chị nói: “Lúc trẻ, không lo chuyện chồng con, giờ ngoảnh đầu nhìn lại đã muộn màng. Nhiều đêm nằm cô đơn một mình cũng lạnh lẽo, buồn tủi, nhưng ngày mai vẫn phải mang hàng nhảy tàu đi bán để kiếm tiền nuôi thân. Thôi thì, cứ sống tạm bợ vậy, đến đâu hay đó”.

Ở “xóm gà”, những mảnh đời như vậy đâu thiếu. Cuộc sống nghèo khó, họ mải mê lo bươn chải làm ăn nên hiếm muộn chuyện chồng con là lẽ thường tình. Men theo những con hẻm phía cuối “xóm gà”, chúng tôi tìm đến căn nhà nhỏ của chị Lê Thị Quyên (26 tuổi), người từng được “xóm gà” mệnh danh là nàng “Tây Thi” của vùng. Khác hẳn với những lời giới thiệu của bà con lối xóm, Quyên trông gầy gò, ốm yếu với hai vết sẹo dài chạy dọc khuôn mặt. Cũng như bao đứa trẻ khác trong “xóm gà”, 15 tuổi, Quyên ra đường sắt, nhảy tàu bán hàng. Tuy cuộc sống khó khăn, cực khổ nhưng Quyên ngày càng xinh đẹp, nước da trắng mịn, khuôn mặt bầu tròn trĩnh. “Cũng nhờ có chút nhan sắc nên bé Quyên bán đắt hàng lắm. Nhiều ông khách còn bo thêm tiền và hỏi địa chỉ để đến làm quen. Nhưng đúng là “hồng nhan, bạc phận” - bà con “xóm gà” buông tiếng thở dài cho Quyên.

Cái gì đã được dự báo trước rồi cũng sẽ đến, trong một chuyến nhảy tàu định mệnh của mình để bán hàng, Quyên đã bị tai nạn. Dù đã thoát khỏi lưỡi hái tử thần, nhưng khuôn mặt Quyên bị biến dạng với hai vết sẹo hằn sâu, chạy dọc hai bên má. Tôi bất giác nhìn lên khuôn mặt trái xoan của người thiếu nữ, ẩn chứa đằng sau mái tóc che khuất khuôn mặt là đôi mắt đẹp mang nỗi buồn sâu thẳm.

Khi được hỏi về quá khứ “hành nghề” của mình, chẳng một ai ở “xóm gà” nhớ nổi nghề này có từ bao giờ. Dù đã bước qua tuổi 70, nhưng bà Tư vẫn ngày ngày rong ruổi theo những cung đường sắt để lượm lặt phế liệu. Tuổi trẻ của bà cũng “cống hiến” cho những chuyến tàu Bắc - Nam, đến khi không còn “nhảy” được nữa, bà mới trở về đi nhặt ve chai. Không chồng, không con, một mình bà lủi thủi trong căn nhà nhỏ phía mé ga Kim Liên.

Cũng chính vì cái nghèo, cái khổ đeo bám cuộc đời, mà hầu như mọi phụ nữ “xóm gà” đều chung cảnh “không chồng mà có con”. “Nhưng sinh con ra, biết lấy gì nuôi nó, cuộc sống bấp bênh, đến thân mình còn lo chưa nổi, huống hồ thêm đứa trẻ” - chị Quyên nghẹn ngào.

Chị Nguyễn Thị Tuyết Nga, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Hòa Hiệp Bắc cho hay, việc các chị tham gia nhảy tàu buôn bán hàng rong tại địa phương từ lâu nay và đã có nhiều sự cố đáng tiếc. UBND phường đã họp các chị lại, yêu cầu cam kết không tiếp tục mua bán hàng rong trên tàu; đồng thời, tạo điều kiện cho các chị vào buôn bán ở chợ. “Tuy nhiên, dù đa số chị em muốn chuyển đổi ngành nghề nhưng lại lo sợ thất bại. Hơn nữa, muốn chuyển qua nghề khác phải có vốn, nhưng hiện nay chỉ có người nghèo mới được vay từ nguồn của Ngân hàng Chính sách xã hội, còn các đối tượng cận nghèo thì chưa được vay” - chị Nga nói.

XUÂN LAM

Kỳ 2: Cược mạng sống trên từng cây số