(TN&MT) - Ngày 1/6/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 24 "Về chính sách đầu tư phát triển rừng đặc dụng giai đoạn 2011 - 2020" với tổng vốn đầu tư và vốn sự nghiệp từ ngân sách Nhà nước khoảng 5.500 tỷ đồng. Đây là tín hiệu vui, nhưng liệu có đủ bảo vệ tương lai rừng đặc dụng nước nhà xanh tươi bền vững hay không vẫn còn là vấn đề cần bàn thảo. Bởi dường như tiền mới chỉ là một trong các điều kiện cần cho rừng đặc dụng đang bị sói mòn…

Bài 1: Trên 43% rừng mất "hợp pháp"

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Đề án Quản lý bảo vệ rừng giai đoạn 2010 - 2015), tình trạng suy giảm rừng đang diễn ra với mức độ cao. Từ năm 2005 - 2009, có tới 328.379 ha rừng bị biến mất (bình quân mỗi năm 65.676ha), trong đó có 124.986 ha rừng tự nhiên.

Điều khiến người ta giật mình, là có tới 43,28% diện tích rừng bị mất (tương đương 142.129ha), là do chuyển đổi mục đích sử dụng, được cơ quan thẩm quyền Nhà nước phê chuẩn.

Tỷ lệ này chỉ thấp hơn chút ít việc mất rừng tạm thời do khai thác theo kế hoạch năm là 44,72%. Còn rừng mất do khai thác, chặt phá trái phép chiếm 8,15%, cháy rừng mất 3,58% và mất do sâu bệnh là 0,27%.

Mất rừng là mối quan tâm, luôn gây nhức nhối trong dư luận. Người ta đã nói nhiều đến việc chuyển đổi rừng sang các mục đích làm đường giao thông, thủy điện, thủy lợi, khai thác khoáng sản…nhưng ít ai nghĩ rằng, diện tích rừng bị mất do việc chuyển đổi hợp pháp này lại cao đến như vậy. Điều đặc biệt nguy hại là việc chuyển đổi này không chỉ làm mất rừng nhiều nhất , mà phần lớn trong số đó là các khu rừng tự nhiên bị mất vĩnh viễn, làm suy giảm chất lượng rừng một cách nghiêm trọng.

Thực tế cho thấy, mất rừng đặc dụng do thủy điện đang là mối nguy cơ lớn nhất. Trung tâm Con người và Thiên nhiên (Hội Liên hiệp Khoa học Kỹ thuật Việt Nam - VUSTA), sau khi tiến hành nghiên cứu thực địa, phỏng vấn các Khu bảo tồn, vườn quốc gia, thu thập số liệu, cho thấy 47 khu rừng đặc dụng trên phạm vi toàn quốc đang bị 119 dự án thủy điện lớn nhỏ tác động. Bình quân mỗi Khu bảo tồn, Vườn quốc gia đang phải "cõng" khoảng 2,5 dự án. Trong đó có tới 7.277,5 ha  rừng tại 29 khu rừng đặc dụng bị chặt phá để xây dựng các nhà máy thủy điện và  275.889 ha diện tích đất bị ngập nước và đất có rừng bị mất thêm cho công tác tái định cư.

Theo một Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường Lâm Đồng, 25 công trình thủy điện đã và đang triển khai trên địa bàn đã làm mất 15.000 ha rừng tự nhiên của tỉnh. Còn theo Chi cục Kiểm lâm Lào Cai, từ năm 2006 đến tháng 7/2010, tỉnh đã chuyển đổi 202,9 ha đất lâm nghiệp cho 11 dự án thủy điện, trong đó có 95,5ha rừng đặc dụng.

Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đa dạng sinh học, Luật bảo vệ Phát triển rừng đều thống nhất rằng, rừng đặc dụng là đối tượng được bảo vệ nghiêm ngặt. Ngay tại khoản 1, Điều 1 Quyết định 24/2012  "Về chính sách đầu tư phát triển rừng đặc dụng giai đoạn 2011 - 2012" vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 1/6/2012, cũng khẳng định rằng, "Rừng đặc dụng là tài sản quốc gia. Bảo vệ và phát triển rừng đặc dụng là trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội". Nhưng vì sao rừng đặc dụng lại dễ bị cơ quan chính quyền "xẻo" nhanh và nhiều đến như vậy?

Trong báo cáo "Phát triển thủy điện và hệ thống rừng đặc dụng ở Việt Nam", Trung tâm Con người và Thiên nhiên cho rằng, áp lực công nghiệp hóa, áp lực thiếu điện và tư duy nhiệm kỳ đang là nguyên nhân thúc đẩy việc chuyển hóa rừng đặc dụng sang mục đích phát triển thủy điện. Các phân tích cho rằng, mục tiêu phát triển kinh tế được xem là mục tiêu hàng đầu trong nhiệm kỳ của các nhà lãnh đạo cấp tỉnh. Điều này phù hợp với tốc độ tăng trưởng cao của lĩnh vực công nghiệp trong ngắn hạn (từ 15 -16%/năm, thậm chí tới 20 - 25%), có thể gấp từ 4 tới 6 lần so với tăng trưởng khu vực nông nghiệp chỉ từ 3 -4%.

 Hơn thế, việc chuyển đổi này còn được luật pháp bảo hộ mạnh mẽ . Theo Điều 36 Luật Đất đai 2003, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền được phép  chuyển đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ sang sử dụng vào mục đích khác.  Điều 28 Nghị định 23/2006 Hướng dẫn thi hành Luật bảo vệ Phát triển rừng còn cho phép rõ ràng hơn "Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định chuyển mục đích sử dụng toàn bộ hoặc một phần khu rừng do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xác lập". Như vậy, các quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng rừng đặc dụng, rừng phòng hộ của lãnh đạo cấp tỉnh nằm trong khuôn khổ pháp luật.

Điều duy nhất có thể nói, chính là những quyết định luật pháp về sự cho phép này lại mâu thuẫn với chính các quy định về bảo vệ rừng đặc dụng trong chính các văn bản pháp luật.

Không khó để tạo nên sự thống nhất trong các điều khoản qui định của pháp luật về bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, trong đó có rừng đặc dụng.  Bởi chỉ cần thêm 8 chữ " Không được chuyển đổi mục đích sử dụng" diện tích Vườn quốc gia, Khu bảo tồn vào các quy định pháp luật  ngoại trừ khi có nhu cầu cấp thiết  phục vụ an ninh quốc phòng, công trình trọng điểm quốc gia. Vấn đề chỉ ở chỗ, liệu cấp có thẩm quyền đã thực sự quan tâm tới công tác bảo tồn, phát triển bền vững đối với hệ thống 164 khu rừng đặc dụng của nước nhà  hay chưa mà thôi.

Thao Lan