(TN&MT) - Lộc An là một trong 4 xã ven biển của huyện Long Đất (Bà Rịa - Vũng Tàu) có đường bờ biển dài 5km với hình thái khá phức tạp, nhiều đoạn bị xói lở nghiêm trọng. 

Phần lớn dân cư của xã sống bằng nghề đánh bắt thủy sản và công việc này đang diễn ra với cường độ tương đối cao, sử dụng nhiều công cụ đánh bắt mang tính chất hủy diệt, ảnh hưởng nặng nề tới môi trường. Với việc triển khai Dự án Việt Nam - Hà Lan về Quản lý tổng hợp dải ven biển, đến nay, xã Lộc An đã có những kết quả khả quan trong việc bảo vệ môi trường, khai thác bền vững tài nguyên biển tại xã nghèo của huyện.

Thách thức môi trường sống

Phần lớn cư dân vùng Lộc An sống bằng nghề đánh bắt thủy sản. Những năm gần đây, hoạt động đánh bắt diễn ra với cường độ tương đối cao, cộng với việc sử dụng nhiều ngư cụ mang tính chất hủy diệt, việc đánh bắt chủ yếu lại chỉ "loanh quanh" ven bờ,  khiến cho sản lượng đánh bắt vượt quá mức, suy giảm nghiêm trọng năng suất và thu nhập của người dân. Hoạt động nuôi trồng thủy sản tại xã cũng ngày càng "nở rộ". Việc mở rộng diện tích nuôi tôm, cua một cách tự phát, thiếu quy hoạch gây ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường, đặc biệt đã thu hẹp dần nhiều vùng rừng ngập mặn, làm mất cân bằng sinh thái.

Xã có một cảng cá lớn song hiện chưa được sử dụng hết công suất bởi những hạn chế gây ra từ các biến động xói lở và bồi tích ở vùng đầm phá và vùng ven bờ lân cận khu vực cảng. Hiện tượng này gây ra biến đổi độ sâu luồng lạch khiến tàu thuyền khó ra vào cảng. Ngoài ra, kè chắn ngăn cách khu vực đầm phá với biển bị xói lở liên tục, nhiều đoạn đã bị vỡ, gây nguy hiểm cho khu vực phía trong kè.

Hiệu quả từ giải pháp tổng hợp

Qua quá trình phân tích hiện trạng thực tế tại địa phương, Dự án thí điểm QLTHĐB tại Bà Rịa - Vùng Tàu nhận thấy cần phải thực thi một phương thức quản lý và giải quyết vấn đề theo nguyên tắc tổng hợp. Có như vậy mới hạn chế và tránh các hậu quả phát sinh từ mối quan hệ tương tác giữa các hệ thống tài nguyên và đạt được sự cân bằng cho môi trường sinh thái. Dự án đã giới thiệu các nhiệm vụ cụ thể để ứng dụng vào công tác quản lý quy hoạch, quản lý tài nguyên thiên nhiên, hỗ trợ cho tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu giải quyết những vấn đề cụ thể và đặc thù của mình, hướng tới sự phát triển bền vững vùng bờ.

Để thực hiện thành công nhiệm vụ này, Dự án đã tổ chức một số hoạt động nghiên cứu chuyên sâu về các lĩnh vực cụ thể như: Hiện trạng kinh tế xã hội; động lực học và địa mạo đường bờ Lộc An; xác định, phân tích và lập bản đồ các khu vực có nguy cơ cao; xác định chất lượng nước và quan trắc môi trường tại xã; phân tích cơ cấu kế hoạch, thể chế và pháp lý áp dụng trong quy hoạch tổng thể xã Lộc An.

Khi có kết quả đánh sơ bộ về hiện trạng đới bờ của xã, Dự án tiến hành các hoạt động tham vấn cộng đồng địa phương thông qua các cuộc phỏng vấn, trò chuyện với đại diện các sở, ban, ngành chức năng;  đồng thời tổ chức các cuộc Hội thảo có sự tham gia của hầu hết đại diện các cấp chính quyền, văn hóa, xã hội, tập thể, nhóm dân cư nhằm tăng cường sự hiểu biết về cơ chế quản lý đới bờ và nhận thức của các cấp thẩm quyền; huy động sự trực tiếp tham gia của cộng đồng vào quá trình xác định các vấn đề và thách thức mà xã hội đang gặp phải….

Thông qua các hoạt động nhằm thực hiện giải pháp tổng thể cho Chiến lược quản lý vùng bờ, Dự án  đã xây dựng được Chương trình quan trắc môi trường xã Lộc An trước mắt cũng như lâu dài, có sự tham gia của các phòng, ban, ngành khác nhau. Xây dựng được 7 điểm quan trắc chất lượng nước và 1 điểm quan trắc chất lượng không khí. Tương lai, số điểm quan trắc sẽ được nâng lên 8 điểm quan trắc chất lượng nước và 3 điểm quan trắc chất lượng không khí. Các điểm quan trắc được bố trí tại các khu vực trọng điểm như khu quy hoạch phát triển du lịch, nuôi tôm công nghiệp, làng cá, cảng cá, khu khai thác nước ngầm, khu vực dân cư.

Dự án cũng đã giới thiệu và ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) vào công tác quy hoạch của tỉnh. Máy tính và phần mềm phục vụ cho GIS đã được cung cấp. Số liệu thu thập được từ nhiều nguồn khác nhau với sự hỗ trợ của các cơ quan liên quan và nhóm chuyên gia đa ngành của dự án đã đào tạo được cho xã một số cán bộ có chuyên môn sâu về GIS, có thể sử dụng những kỹ năng đào tạo vào thực tiễn công việc. Thông qua việc triển khai chương trình QLTHĐB, Dự án cũng thực hiện được 1 chương trình đào tạo khá phong phú để phổ biến kiến thức, chuyển giao kỹ thuật cho đội ngũ cán bộ quản lý của kỹ thuật của địa phương.

Có thể nói, với những vấn đề, thách thức về môi trường và khai thác tài nguyên vùng đới bờ mà Lộc An đang đối mặt, các hoạt động của Dự án thí điểm đã đưa ra một giải pháp, một hướng đi mới hợp lý và hiệu quả trong công tác quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, tất cả mới chỉ là bước đầu, còn để QLTHĐB thực sự đi vào cuộc sống là cả một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự chung sức của tất cả các bên liên quan, các cấp chính quyền và toàn thể cộng đồng.

Anh Thư